هوشنگ سیحون ( زندگی نامه)

ادامه نوشته

اصول معماری ایران

 

اصولي را كه در هنر ايران و به ويژه در معماري وجود داشته ، م يتوان به پنج اصل تقسيم كرد .

-  مردم واري

-  پرهيز از بيهودگي

-  نيارش

-  خودبسندگي

 - درون گرايي

 

ادامه نوشته

شبستان

شبستان ها فضاهاي سرپوشيده و داراي ستون هاي يک شکل و موازي اند که از يک طرف به صحن مسجد راه دارند. سقف شبستان ها مسطح و يا قوسي شکل (طاق و تويزه) هستند.

مساجد بستگي به اهميت و اعتبار و تعداد نمازگزارانشان داراي يک يا چند شبستان هستند.

مقرنس کاري

مقرنس ها بيشتر در زير نيم طاق کروي شکل ايوان ها و نيم طاق هاي محراب ها عملکرد دارند. مقرنس هاي لانه زنبوري و مقرنس هاي کاسه اي از معروف ترين انواع مقرنس هستند. عالي ترين کار مقرنس کاري متعلق به دوره صفوي مربوط به ايران ورودي مسجد امام (مسجد شاه) ، مدرسه چهار باغ و مسجد شيخ لطف الله است که هر سه از نوع لانه زنبوري هستند.

مقرنس کاري ايوان ورودي مسجد جامع يزد و ايوان شرقي مسجد جامع اصفهان از نوع مقرنس کاري کاسه اي است

ازاره

از سطح زمين به فاصله يک متر و کمي بيشتر، کتيبه اي از سنگ يا کاشي تقريباً تمامي بناهاي اسلامي و مساجد را به ويژه در محوطه ايوان و شبستان پوشانده است که به آن «ازاره» مي گويند. ازاره هاي مسجد امام (مسجد شاه سابق) و مدرسه چهارباغ اصفهان و مسجد جامع اصفهان از مرمرهاي مرغوب هستند. گاه لبه هاي بالايي از اره ها را مختصري تزيين مي کردند.

شيوه ­هاي معماري ايران

شيوه ­هاي معماري ايران          

 

1- شیوه های معماری قبل از اسلام :‌ پارسي ، پارتي

2- شيوه های معماری بعد از اسلام: خراساني، رازي ، آذري ،‌ اصفهاني

 

شيوه پارسي

این شیوه اززمان مادها تاحمله اسکندر(درقرن 8ق.م تاقرن 3ق.م )رواج داشت.

 

شيوه پارتي

دومين شيوه معماري ايراني،‌ شيوه پارتي است. اين شيوه به معماري گفته مي­شود كه بعد از حمله اسكندر به ايران معمول شده و در دوره اشكاني ،‌   ساساني ،‌    صدر اسلام و در بعضي از نقاط تا قرون دوم و چهارم هجري ادامه داشته است.

 

شيوه­ هاي معماري اسلامي در ايران

 

شيوه خراساني

اولين نمونه­هاي هنر معماري اسلامي ايران در منطقه خراسان شكل گرفت بدين لحاظ به اين شيوه خراساني گويند. شيوه خراساني در قرن اول هجري و از ابتداي پذيرش دين مبين اسلام از سوي ايرانيان شروع شد و تا زمان آل بويه و ديلميان قرن چهارم هجري ادامه داشت.

اين شيوه را در واقع ادامه شيوه پارتي بايد دانست كه البته در مورد مساجد به نام سبك شبستاني خوانده مي­شود زيرا مساجد اين دوره الگويي از مسجد پيامبر بودند و در شكل ساده خود فقط داراي شبستاني جهت انجام فريضه نماز بودند.

مسجد پيامبر در مدينه در واقع الگوي اوليه تمام مساجد در جهان اسلام بشمار مي­رود.

 

شيوه رازي:‌

در اين شيوه تاثيرپذيري از شيوه پارسي، شكوه شيوه پارتي و دقت شيوه خراساني به خوبي مشهود است.

شيوه رازي از آل زياد شروع شده و در زمانهاي آل بويه ، سلجوقيان و اتابكان ، خوارزمشاهيان تا زمان حمله مغول ادامه مي­يابد.

نکته مهم : "اوج شكوفايي شيوه رازي در عهد سلجوقيان است."

در اين زمان آثار بسياري از جمله مساجد، مناره­ها، برجهاي آرامگاهي ،‌ مدارس، كاروانسراها با طرحهايي از دايره، هشت گوش، شش گوش و چهارگوش ساخته شدند.

همچنین تبديل مساجد شبستاني به بناهاي چهار ايواني در اين دوره شكل گرفت.

 

 

شيوه آذري

اين شيوه از زمان ايلخانان مغول شروع و تا زمان صفويه ادامه داشته است.

نکته مهم: شيوه آذري بهترين و متنوع ترين شيوه معماري اسلامي ايران است.

 

شيوه اصفهاني:‌

در ابتداي قرن يازدهم هـ . ق در زمان حكومت صفوي و پايتخت قرار گرفتن اصفهان از طرف شاه عباس اول شيوه جديدي در معماري ايران بروز مي­كند به نام شیوه اصفهانی

منبع: کتاب معماری ایران  نویسنده:محمد یوسف کیانی